Te Ao Māori

Read this page in English

I roto i tā mātou hanga mai i Te Oko Kōrero Aituā kua whakapau kaha mātou kia hāpai i ngā mātāpono i whakapūmautia ai e mātou i te Rautaki Ao Māori a Toka Tū Ake.

He mana nui tō te ao Māori e mārama ai, e whakahaerehia ai te aituā ao tūroa i Aotearoa. Mō te Māori, ko tāna i wheako ai mō tēnei mea te tūraru he mea whakaahua mai e ōna whakapapa ki tētahi wāhi, e ngā aituā o mua me ngā mahi whakatau, whakahaere hoki i tohua atu ai me pēhea, ki hea anō te tangata noho ai.

Ko te mārama, ko te kī tahi o ngā kōrero e wātea ana ki te tangata he tautoko i te whānau, i te hapū, i te iwi kia wānanga i te pānga o te aituā ki a ia me te whenua i muri, me te mātai i ētahi tikanga hou hei tiaki i te tangata, i te kāinga, i te whenua hoki ki mua. 

Ko Te Oko Kōrero Aituā he āwhina mā te tuku i ētahi mōhiotanga aituā tūroa me te whakaatu i ngā whakaoratanga o muri kia kitea, kia māmā te tomo.

Ko tā te Māori me te Pākehā whakaaro ake ki te tūraru aituā ao tūroa he mea hanga i tirohanga kē. Ko tā te Pākehā he aro ki te tukanga kitea me te whakamātautau pūhanga. Ko tā te Māori e mōhio nei, he roa tonu ōna e aromātai ana i te ao tūroa, me ōna whakapapa ki ngā whenua, ki ngā maunga, ki ngā awa, ki ngā moana me ngā ngahere. Hei tauira, ko tā te Pākehā titiro pea ki te puia he mōrearea me mōniania, ki te Māori ia, he tipuna pea, he atua rānei e tika ana kia manaakihia tōna tapu.

E hia ngā ngā kōrero a te Māori he hokinga mahara ki ngā rū whenua, ki ngā pahūtanga puia hoki. Ko te kete kōrero a te New Zealand Tsunami Historical Database he whakatauira mai i te hua o te whakakotahi i te raraunga Pākehā me ōna kōrero (nō te niupepa tawhito, nō te pūrongo māhita wāpu, nō te hautaka whaiaro o mua hoki) me ngā pūrākau a te Māori kia tāhūhū rawa mai te mārama ki tēnei mea te aituā ao tūroa.

He mātauranga tuku iho anō hoki tō te Māori mō te taiao me te ao tūroa, e kapi katoa ana i te mātauranga Māori. Mai i tēnei tirohanga, ka hua mai tētahi māramatanga hou mō te tūraru, mai i roto o te manaakitanga me te kaitiakitanga, tae atu anō ki te tiaki i te whenua, i te taiao, me ngā reanga kei tua. Ahakoa te roa o te Māori e manaaki nei i te tūraru me te aituā ao tūroa, kāore anō kia tahuri mai te marea ki te ao Māori me te mātauranga Māori, ā, kāore anō kia āta kitea tā te Māori e wawata nei mō te manaaki i te tūraru.

Ko Te Oko Kōrero Aituā tētahi kaupapa e whāia ana e te NHC kia kitea mai ai ēnei tirohanga.

Hei hoa mō te mātauranga Māori, mō te mātauranga o te rohe me te mana whakahaere o te hapori, ko te portal nei he tautoko kia whai mātau ngā whakatau e pakari ai te mana, te kaitiakitanga me te tino rangatiratanga. 

E tuwhera ana Te Oko Kōrero Aituā ki te whānau, ki te hapū, ki te iwi me ngā tōpūtanga e taea ai e rātou ētahi raraunga me ētahi tauira whakapae aituā ao tūroa. Ka kitea ngā kāinga me ngā whenua kua pāngia i roto i te wā, ki hea pea pāngia ai ki mua.

Ka whakawhanake tonuhia Te Oko Kōrero Aituā i roto i ngā mahi hāpai i te whakatau whānui a Toka Tū Ake kia horapa te ao Māori i roto i āna pūnaha, i āna raraunga me āna ratonga ki tā tō mātou rautaki 2025 –2028 e kī nei.

Ko te piri ki ētahi kiritaki Māori hei ārahi kia tae tika ngā mōhiotanga aituā, kia tika te whakapaohotia, kia whakawhanakehia anō ai, haere nei te wā, i runga i Te Oko Kōrero Aituā.

Ko konei tonu he pou tautoko kia mimiti te tūraru, kia manawaroa ai ngā hapori Māori, e pakari ai te manaaki i te tangata me te whenua ki tua.